Otojen kemik grefti, kemik hacmini artırmak veya kemik defektini onarmak amacıyla kullanılan greftin kişinin kendi vücudundan alınmasıdır. Ağız, diş ve çene cerrahisinde otojen greft; implant planlamasında kemik yetersizliği olduğunda, travma veya kist cerrahisi sonrası oluşan kemik kayıplarında ve bazı rekonstrüktif tedavilerde kullanılabilir.
“Otojen” kelimesi, greftin kaynağının kişinin kendisi olduğunu ifade eder. Bu yaklaşımın temel hedefi, implantın veya planlanan rehabilitasyonun etrafında yeterli hacimde, sağlıklı ve uzun vadede stabil bir kemik dokusu oluşturmaktır.
Otojen greft neden tercih edilir?
Kemik artırımı için farklı materyaller kullanılabilir. Otojen greftin tercih edilmesinin başlıca nedenleri:
Canlı kemik hücreleri ve büyüme faktörleri taşıyabilmesi
Yeni kemik oluşumunu destekleyici biyolojik potansiyelinin yüksek olması
Bazı vakalarda büyük hacim ihtiyacını karşılayabilmesi
Kapsamlı defektlerde tek başına veya diğer greftlerle kombinasyon halinde kullanılabilmesi
Bu avantajlar nedeniyle, özellikle belirgin kemik yetersizliğinde otojen greft seçenekler arasında güçlü bir yer tutar.
Otojen kemik grefti hangi durumlarda gerekir?
Otojen greft ihtiyacı genellikle şu senaryolarda gündeme gelir:
- İmplant için kemik hacmi yetersizse: İmplantın doğru çap ve boyda, doğru konumda yerleşebilmesi için kemik kalınlığı veya yüksekliği yetersizse.
- Dikey kemik kaybı belirginse: Dikey kemik artırımı bazı materyallerle daha zor olabilir. Seçilmiş olgularda otojen greft planlaması değerlendirilebilir.
- Travma, kist veya cerrahi sonrası kemik defekti varsa: Kist enükleasyonu, travma veya enfeksiyon sonrası kemikte boşluk veya çökme oluştuysa, kemik onarımı için kullanılabilir.
- Ön bölgede estetik hedefler güçlü ise: Ön bölgede diş eti konturu ve doğal estetik için kemik desteği kritik olabilir. İnce kemik duvarlarda otojen greftle hacim artırımı planlanabilir.
- Büyük hacim ve stabilite ihtiyacı varsa: Bazı vakalarda yalnızca kemik tozu ve membranla yeterli hacim sağlamak zor olabilir. Bu durumda blok greft gibi otojen seçenekler değerlendirilir.
Otojen greft nereden alınır?
Greftin alınacağı yer, gereken kemik miktarına ve yapılacak işlemin kapsamına göre seçilir. Kaynak bölgeler genellikle iki gruptur:
- Ağız içi kaynaklar
Daha küçük ve orta ölçekli ihtiyaçlarda tercih edilebilir.
Çene ucu (simfiz) bölgesi
Alt çenenin arka bölgesi (ramus) gibi alanlar
Avantajları:
- Aynı cerrahi sahada planlanabilir
- Dışarıda ek kesi gerekmeyebilir
- İyileşme süreci genellikle daha kolay yönetilebilir
- Ağız dışı kaynaklar
Daha büyük hacim gerektiğinde değerlendirilir.
Kalça kemiği (iliak krest) gibi bölgeler
Avantajları:
Daha fazla kemik hacmi sağlanabilir
Geniş defektlerde daha güçlü bir kaynak olabilir
Bu seçim, hastanın genel durumu ve hedeflenen kemik miktarıyla birlikte planlanır.
Otojen kemik grefti türleri
Otojen greft tek tip değildir. Klinik hedefe göre farklı formda kullanılabilir:
Partikül greft
Küçük kemik parçacıkları şeklinde uygulanır. Genellikle membranla birlikte kullanılarak bölgede kemik oluşumu için bir iskelet oluşturur.
Blok greft
Tek parça kemik bloğu şeklindedir. Daha büyük yatay hacim kazanımı gereken olgularda sık değerlendirilir. Blok, sabitleme vidalarıyla alıcı bölgeye tespit edilebilir.
Kombine greft
Otojen greft, başka greft materyalleriyle birlikte kullanılabilir. Amaç, hem biyolojik potansiyelden faydalanmak hem de hacim stabilitesini artırmaktır.
Otojen kemik grefti işlemi nasıl yapılır?
Uygulama; greftin nereden alınacağına ve alıcı bölgedeki kemik eksikliğine göre değişir. Genel akış şu şekildedir:
- Planlama ve görüntüleme: Görüntüleme ile mevcut kemik hacmi ölçülür, anatomik komşuluklar değerlendirilir ve hedeflenen artış miktarı planlanır.
- Anestezi: Birçok ağız içi greftleme işlemi lokal anestezi ile yapılabilir. Daha geniş kapsamlı greftlerde veya ağız dışı kaynak kullanıldığında, konfor ve güvenlik için farklı anestezi seçenekleri planlanabilir.
- Donör bölgeden greft alınması: Seçilen bölgeden planlanan miktarda kemik alınır. Donör saha kanama kontrolü ve doku kapatması ile güvenli şekilde yönetilir.
- Alıcı bölgenin hazırlanması: Kemik artırımı yapılacak bölge temizlenir ve greft için uygun hale getirilir.
- Greftin yerleştirilmesi ve sabitlenmesi: Blok greftte stabilite kritik olduğu için genellikle sabitleme yapılır. Partikül greftte membran ile koruma planlanabilir. Yumuşak dokuların grefti örtmesi ve gerilimsiz kapanması, başarı için çok önemlidir.
- Dikiş ve bakım planı: Bölge kapatılır, kontrol planı ve evde bakım önerileri paylaşılır.
İmplant aynı gün takılır mı?
Bazı vakalarda implant ve greft aynı seansta yapılabilir, bazı vakalarda aşamalı yaklaşım seçilir.
Aynı seansta implant + greft
Mevcut kemik implant stabilitesi sağlayacak kadar uygunsa ve yapılacak greftleme daha çok destek amaçlıysa değerlendirilebilir.
Önce greft, sonra implant
Kemik yetersizliği belirginse ve implantın stabilitesi sağlanamayacaksa önce greftleme yapılır, greftin iyileşmesi ve kemikle bütünleşmesi beklendikten sonra implant aşamasına geçilir.
Amaç, hızlı olmak değil, implantın uzun ömürlü olmasıdır.
İyileşme süreci nasıl olur?
Yumuşak doku iyileşmesi: İlk 1 ila 2 haftada belirgin toparlanma olur. Dikişlerin tipi ve kontrol planı buna göre düzenlenir.
Kemik iyileşmesi: Greftin alıcı bölgede bütünleşmesi ve olgunlaşması daha uzun sürer. Bu süre; greftin tipi, hacmi ve hastanın biyolojik koşullarına göre değişir. İmplant zamanlaması kontrol muayeneleriyle netleştirilir.
Bu süreçte greftin korunması çok önemlidir. Dikiş hattında açılma, enfeksiyon veya aşırı mekanik yük, başarıyı olumsuz etkileyebilir.
Olası riskler nelerdir?
Otojen greft cerrahisi genel risklerin yanında donör saha ile ilgili ek riskler de taşır. Olası riskler:
- Ağrı, şişlik, morarma
- Enfeksiyon
- Kanama
- Dikiş hattında açılma ve greftin açığa çıkması
- Greftte kısmi rezorpsiyon, yani hacim kaybı
- Donör sahada hassasiyet, uyuşma veya geçici his değişikliği
- Nadiren sinir etkilenmesi, özellikle alt çene donör bölgelerinde
- Ağız dışı donör saha kullanıldıysa o bölgeye özgü iyileşme ve konfor süreçleri
Risk düzeyi; greftin kaynağı, hacmi, sigara kullanımı, ağız hijyeni ve genel sağlık durumuna göre değişir.
İşlem sonrası bakım önerileri
- Beslenme: İlk günlerde yumuşak ve ılık gıdalar konfor sağlar. Greft bölgesine baskı yapan sert çiğnemeden kaçınmak önemlidir.
- Ağız hijyeni: Fırçalama devam eder, ancak greft ve dikiş bölgesi travmatize edilmeden nazik temizlik yapılır. Hekimin önerdiği ağız bakım rutini uygulanır.
- Şişlik yönetimi: İlk 24 saatte aralıklı soğuk uygulama rahatlatıcı olabilir.
- Sigara: Sigara iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir ve greft başarısını düşürebilir. Erken dönemde ara vermek belirgin fayda sağlar.
- Kontroller: Bu tedavi türünde kontrol randevuları kritik önemdedir. Greftin korunması, dikiş hattı ve iyileşme süreci düzenli izlenir.
TOBB ETÜ Hastanesi’nde süreç nasıl planlanır?
Otojen kemik grefti süreci genellikle şu şekilde kurgulanır:
- Muayene ile kemik yetersizliğinin tipi ve kapsamının değerlendirilmesi
- Gerekli görüntüleme ile planlama, greft kaynağı ve hedef hacmin belirlenmesi
- Uygun anestezi seçimi ve cerrahi uygulama
- İşlem sonrası bakım planı ve kontrol randevularının oluşturulması
- İyileşmenin izlenmesi ve implant aşamasının uygun zamanda planlanması
Amaç, güvenli bir cerrahi süreçle kemik hacmini artırmak ve implant gibi planlanan tedavilere sağlam bir altyapı oluşturmaktır.
Sık Sorulan Sorular
Otojen greft mi daha iyi, yoksa kemik tozu mu?
Her vaka için tek bir doğru yoktur. Defektin büyüklüğü, hedeflenen hacim ve biyolojik koşullar yöntemi belirler. Bazı vakalarda kombinasyonlar daha iyi sonuç verir.
Greft alınan yer çok ağrır mı?
Ağız içi donör bölgelerde çoğu hastada ağrı yönetilebilir düzeydedir. Ağız dışı donör sahalarda iyileşme süreci daha farklı olabilir.
Greft tutmazsa ne olur?
Bazı vakalarda greftte hacim kaybı veya kısmi başarısızlık olabilir. Kontrollerle erken yakalanır ve gerekirse ek planlama yapılır.
Greft sonrası implant ne zaman yapılır?
Zamanlama greftin hacmine ve iyileşme hızına göre değişir. Kontrol muayeneleriyle netleştirilir.
Bilgilendirme Notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi planı; muayene, görüntüleme ve kişisel risk faktörleri birlikte değerlendirilerek oluşturulur.
