Diş çekimi sonrası, periodontal hastalık, travma, kist veya uzun süreli dişsizlik gibi nedenlerle çene kemiğinde hacim kaybı oluşabilir. Bu kayıp bazen implantın doğru boyutta ve doğru konumda yerleştirilmesini zorlaştırır, bazen de hareketli protezin stabilitesini azaltır. Kemik büyütmeleri, bu eksik hacmi yeniden kazandırmayı ve ağız içi rehabilitasyon için daha sağlam bir zemin oluşturmayı hedefleyen cerrahi işlemlerin genel adıdır.
Kemik artırımı her hastada şart değildir. Bazı durumlarda mevcut kemik implant için yeterlidir, bazı durumlarda ise hem kemik hem de yumuşak doku desteği güçlendirilmeden uzun ömürlü bir sonuç almak zorlaşır.
Kemik Kaybı Türleri ve Tedavi Seçimi
Kemik yetersizliğini 2 ana boyutta düşünmek planı netleştirir:
1. Yatay (Genişlik) Yetersizliği: Kret çok inceyse implantın çevresinde yeterli kemik kalınlığı kalmayabilir. Bu durumda yatay büyütme yöntemleri öne çıkar.
2. Dikey (Yükseklik) Yetersizliği: Kemik yüksekliği azsa implant boyu, stabilitesi ve estetik sonuç etkilenebilir. Dikey büyütme genellikle daha zorlayıcıdır ve yöntem seçimi daha kritik olur.
Bazı hastalarda her iki problem bir aradadır, yani hem ince hem kısa kret bulunur. Bu durumda kombine plan yapılır.
Kemik Büyütmede En Sık Kullanılan Yöntemler
Kemik artırımı tek bir teknik değildir, ihtiyaca göre seçilen bir “araç seti” gibidir.
A) GBR (Yönlendirilmiş Kemik Rejenerasyonu)
GBR, kemik grefti ile birlikte bir bariyer membran kullanılarak yumuşak dokunun (hızlı iyileşen diş eti dokusu) kemik iyileşme alanına girmesinin engellenmesi prensibine dayanır. Amaç, kemik hücreleri için korunmuş bir alan oluşturmak ve kemik hacim kazanımını öngörülebilir hale getirmektir.
GBR Hangi Durumlarda Tercih Edilir?
- İmplant çevresinde dehisens, fenestrasyon gibi lokal kemik eksiklikleri
- Çekim soketinde duvar kaybı olan bölgeler
- Yatay kret artırımı gereken hafif ve orta düzey olgular
- Seçilmiş vakalarda dikey artırımın bir parçası olarak
GBR’de Başarıyı Etkileyen Kritik Noktalar
Birçok kaynakta PASS prensibi, yani primer kapatma, yeterli kanlanma, boşluk korunumu ve stabilite vurgulanır. Membranın açığa çıkması ise kemik kazanımını olumsuz etkileyebilen önemli bir durumdur, bu nedenle doku kapatması ve kontrol planı önem taşır.
B) Blok Greft: Belirgin Yatay Hacim İhtiyacında
Blok greft, tek parça kemik dokusunun eksik bölgeye sabitlenmesiyle hacim kazandırmayı hedefler. Daha belirgin yatay genişletme gereksinimlerinde veya bazı kompleks defektlerde planlanabilir. Otojen blok greftte greft kişinin kendi kemiğinden alınır, bazı vakalarda farklı greft materyalleriyle kombine yaklaşım da seçilebilir.
C) Ridge Split (Kret Genişletme / Split-Crest)
Dar ama yüksekliği nispeten yeterli kretlerde, kemiğin kontrollü şekilde genişletilerek implant yerleştirmeye uygun hale getirilmesi hedeflenir. Bazı protokollerde aynı seansta implant yerleştirme mümkün olabilir. Literatürde ridge split ve ridge expansion tekniklerinin, seçilmiş olgularda yüksek implant sağkalım oranları bildirdiği sistematik derlemeler bulunur, ancak çalışma tasarımlarındaki farklılıklar nedeniyle vaka seçimi ve cerrahi deneyim belirleyicidir.Ridge Split Hangi Hastalarda Daha Uygundur?
- Kretin çok ince olduğu ama tamamen “bıçak sırtı” gibi olmadığı durumlar
- Özellikle üst çenede, uygun anatomide
- Tek seansta ilerleme hedeflenen seçilmiş olgular
D) Sinüs Lift: Üst Çene Arka Bölgede Yükseklik Artırımı
Üst çenenin arka bölgesinde diş kaybı sonrası kemik yüksekliği azalabilir, aynı zamanda sinüs boşluğu genişleyebilir. Sinüs lift, sinüs zarının kontrollü şekilde yukarı alınması ve oluşan alana greft materyalinin yerleştirilmesiyle implant için gerekli kemik yüksekliğinin artırılmasını hedefler.
Genellikle iki ana yaklaşım konuşulur:
- Dış (lateral) yaklaşım, daha fazla hacim gerektiğinde
- İç (krestal) yaklaşım, sınırlı ek yükseltme gerektiğinde
Bazı hastalarda implant sinüs lift ile aynı seansta, bazı hastalarda ise kemik iyileşmesi beklenerek ikinci seansta planlanabilir. İyileşme ve restorasyona geçiş süresi vakaya göre değişebilmekle birlikte bazı bilgilendirme kaynaklarında 6 ila 12 ay aralığı belirtilebilir.
E) Distraksiyon Osteogenezisi: Dikey Artırımda Seçilmiş Seçenek
Dikey kemik eksikliğinin belirgin olduğu bazı vakalarda, osteotomi sonrası kontrollü “ayırma” ile kemik ve yumuşak dokunun birlikte uzatılması hedeflenebilir. Avantaj olarak, yeni kemik oluşumu ve yumuşak doku genişlemesinin eş zamanlı sağlanabilmesi ve bazı senaryolarda donör saha ihtiyacının azalması sayılabilir.
Bu yöntem daha teknik bir planlama gerektirir, vektör kontrolü, stabilite ve takip disiplinine ihtiyaç duyar.
Greft Materyali Seçimi
Kemik büyütmelerinde kullanılabilecek materyaller genel olarak şu gruplara ayrılır:
- Otojen greft: Kişinin kendi kemiği
- Allogreft: İnsan kaynaklı hazır greft
- Xenogreft: Hayvan kaynaklı greft
- Alloplastik greft: Sentetik materyaller
Seçim, defektin boyutu, hedeflenen hacim, iyileşme hızı beklentisi, yumuşak doku şartları ve cerrahın planına göre yapılır. Bazı planlarda kombine yaklaşım, yani otojen ile birlikte başka bir greftin birlikte kullanımı tercih edilir.
Kemik Büyütme Öncesi Değerlendirme Süreci
1. Klinik Muayene: Diş eti kalınlığı, keratinize doku, kapanış, parafonksiyon alışkanlıkları (diş sıkma), hijyen değerlendirilir.
2. Görüntüleme ve Ölçüm: Kemiğin genişliği ve yüksekliği, sinir kanalı ve sinüs gibi anatomik komşuluklar, implantın planlanan pozisyonu değerlendirilir.
3. Hedef Tanımı: Hedef implant mı, protez desteği mi, estetik mi, fonksiyon mu. Hedef netleşmeden teknik seçmek doğru olmaz.
4. Aşamalandırma Kararı: Aynı gün implant mı, önce kemik mi. Bu karar çoğu zaman “implantın primer stabilitesi sağlanabiliyor mu” sorusuyla şekillenir.
Kemik Büyütme Sonrası İyileşme ve Bakımİyileşme Nasıl Olur?
İyileşmeyi iki katmanda düşünmek daha gerçekçi olur:Yumuşak Doku İyileşmesi
İlk günlerde şişlik, hassasiyet, bazen morarma görülebilir. Dikiş hattının açılmaması, membran veya greftin açığa çıkmaması kritik önemdedir.
Kemik İyileşmesi ve Olgunlaşma
Greftin stabil kalması, yeterli kanlanma ve enfeksiyondan korunma kemik kazanımını belirler. Bu süreç yönteme göre değişir. Sinüs lift gibi uygulamalarda restorasyona geçişin aylar alabileceği bilinir.İşlem Sonrası Kritik Bakım Noktaları
- Beslenme: İlk günlerde yumuşak ve ılık gıdalar tercih edilir, greft bölgesini zorlayan sert çiğnemeden kaçınılır.
- Ağız Hijyeni: Temizlik sürer, ancak cerrahi bölge travmatize edilmeden, hekim planına uygun şekilde yönetilir.
- Sigara: Yara iyileşmesini olumsuz etkileyebilir, erken dönemde ara vermek başarının lehinedir.
- Kontroller: Bu işlemlerde kontrol randevuları “opsiyonel” değildir. Dikiş hattı, membran durumu, enfeksiyon bulguları ve hacim kazanımı düzenli izlenir.
Gecikmeden Değerlendirme Gereken Durumlar
- Basıyla durmayan veya artan kanama
- Giderek artan şiddetli ağrı
- Ateş, kötü koku ile artan akıntı
- Hızla artan tek taraflı şişlik
- Dikiş hattında belirgin açılma, greft ya da membranın görünür hale gelmesi
- Dudak, çene veya dilde yeni başlayan ya da artan belirgin uyuşma
TOBB ETÜ Hastanesi’nde Kemik Büyütme Süreci
Kemik büyütmeleri genellikle şu akışla planlanır:
- Muayene ve görüntüleme ile kemik kaybının yönünün belirlenmesi (yatay mı, dikey mi, kombine mi)
- Hedefin netleştirilmesi (implant planı, protez planı, estetik gereksinimler)
- Yöntem seçimi (GBR, blok greft, ridge split, sinüs lift veya distraksiyon gibi)
- Aşamalı mı tek seans mı kararının verilmesi
- İşlem sonrası bakım ve kontrol takviminin oluşturulması
- Kemik olgunlaşınca implant ve üst yapı planlaması, ardından uzun dönem takip
Sıkça Sorulan Sorular
- Kemik büyütmesi her implant hastasında gerekir mi? Hayır. Kemik hacmi yeterliyse kemik büyütmesi yapılmadan implant planlanabilir. Gereklilik, ölçüm ve hedefe göre belirlenir.
- Aynı gün implant yapılabilir mi? Bazı vakalarda evet. Ancak implantın stabilitesi yeterli değilse önce kemik artırımı, sonra implant daha güvenli bir yol olabilir.
- GBR mi blok greft mi daha iyi? Defektin tipi belirleyicidir. Küçük ve orta ölçekli eksikliklerde GBR yeterli olabilir, daha belirgin hacim gereksinimlerinde blok greft veya kombine planlar değerlendirilebilir.
- Sinüs lift tehlikeli mi? Doğru endikasyon ve planlama ile öngörülebilir bir yöntemdir. Yaklaşım tipi ve eşlik eden riskler muayenede kişiye özel değerlendirilir.
Bilgilendirme Notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. En doğru tanı ve tedavi planı, muayene ve görüntüleme ile kişiye özel oluşturulur.
