Gömülü diş, normalde ağız içine sürmesi gereken bir dişin, çene kemiği ve diş eti içinde kısmen veya tamamen kalmasıdır. En sık görülen gömülü dişler 20’lik dişlerdir (akıl dişleri). Bunun yanında köpek dişi (kanin) gibi başka dişler de gömülü kalabilir.
Gömülü diş her zaman problem oluşturmaz. Bazı kişilerde yıllarca şikayet yapmadan kalabilir. Ancak belirli durumlarda çevre dokulara zarar verme riski artar ve çekim ya da farklı tedaviler gündeme gelir.
Gömülü diş neden olur?
Gömülü dişin nedeni çoğunlukla çenede yer darlığı ve sürme yolunun kapanmasıdır. Dişin sürme yönü, komşu dişlerle açı ilişkisi, çene yapısı ve genetik faktörler de etkili olabilir. Bazı dişlerde dişin etrafındaki yumuşak doku ve kemik yapısı sürmeyi zorlaştırır.
En sık gömülü diş türleri:
-
Tam gömülü: Diş tamamen kemik ve diş eti içinde kalır.
-
Yarı gömülü: Dişin bir kısmı ağız içine çıkar, bir kısmı diş eti veya kemik altında kalır. Yarı gömülü 20’lik dişlerde gıda birikimi ve enfeksiyon riski daha sık görülür.
-
Açıya bağlı gömülü: Diş öne, arkaya veya yana doğru yatık olabilir. Bu durum komşu dişe baskı yapabilir.
Gömülü diş hangi şikayetlere yol açar?
Şikayetler dişin konumuna ve çevre dokularla ilişkisine göre değişir. En sık karşılaşılan durumlar:
-
Ağrı ve basınç hissi: Özellikle 20’lik diş bölgesinde zonklama, çiğnerken artan ağrı görülebilir.
-
Şişlik ve enfeksiyon (perikoronit): Yarı gömülü dişin üstünü örten diş eti dokusu altında bakteriler birikebilir.
-
Çürük riski: Gömülü veya yarı gömülü 20’lik dişler, hemen önündeki 2. azı dişinin arka yüzeyinde temizliği zorlaştırabilir.
-
Komşu dişte kök hasarı veya kemik kaybı: Bazı açılı gömülüler komşu dişte rezorpsiyon, yani kök yüzeyinde hasar riskini artırabilir.
-
Kist veya daha nadir lezyonlar: Gömülü dişi saran dokulardan kaynaklanan kistik oluşumlar gelişebilir.
-
Ortodontik problemler: Özellikle gömülü köpek dişlerinde, dişi sürdürmek için ortodontik planlama gerekebilir.
Ne zaman çekim düşünülür?
Sıklıkla çekimin düşünüldüğü durumlar:
-
Tekrarlayan enfeksiyon atakları, şişlik, ağrı
-
Komşu dişte çürük veya diş eti problemi oluşturması
-
Komşu dişte kök hasarı şüphesi
-
Kist veya lezyon şüphesi
-
Dişin temizlenemeyecek konumda olması ve sürekli sorun çıkarması
-
Protez, ortodonti veya cerrahi planlama kapsamında gerekli olması
Gömülü diş çekimi öncesi değerlendirme nasıl yapılır?
-
Klinik muayene: Ağız içi muayene ile diş etinin durumu, enfeksiyon varlığı, ağız açıklığı ve komşu dişlerin durumu değerlendirilir.
-
Görüntüleme: Panoramik röntgen çoğu zaman ilk değerlendirmede yeterlidir. Bazı durumlarda 3 boyutlu görüntüleme (CBCT) istenebilir.
-
Genel sağlık ve ilaçlar: Kan sulandırıcılar, diyabet, bağışıklık sistemi ile ilgili durumlar, sigara kullanımı gibi faktörler iyileşme planını etkiler.
Gömülü diş çekimi nasıl yapılır?
-
Anestezi: Çoğu gömülü diş çekimi lokal anestezi ile yapılır.
-
Diş eti dokusuna erişim: Gömülü dişe ulaşmak için diş eti dokusu kontrollü şekilde kaldırılır.
-
Gerekirse kemik kaldırma: Dişin üzerini örten kemik kısmı, dişe zarar vermeden erişim sağlayacak şekilde düzenlenebilir.
-
Dişin bölünmesi: Bazı dişlerde tek parça çıkarma zor olabilir. Bu durumda diş kontrollü şekilde parçalara ayrılarak çıkarılır.
-
Temizleme ve kapatma: Bölge temizlenir, gerektiğinde dikiş atılır.
İşlem sonrası neler normaldir?
İlk günlerde şu bulgular sık görülür:
-
Ağrı ve hassasiyet
-
Şişlik, bazen morarma
-
Ağız açmada kısıtlılık, özellikle alt çene 20’liklerde
-
Hafif sızıntı tarzında kanama
-
Çiğneme sırasında hassasiyet
Genellikle şişlik 48 ila 72 saat içinde zirveye ulaşıp sonra azalmaya başlar.
Ne zaman tekrar değerlendirme gerekir?
-
Basıyla durmayan veya artan kanama
-
Giderek artan şiddetli ağrı
-
Ateş, titreme, kötü koku ile artan akıntı
-
Yüzde belirgin asimetri yapan şişlik
-
Yutma veya nefes alma güçlüğü
-
Dudakta, çenede veya dilde uyuşmanın artması veya kalıcılaşması
-
3 ila 5. günlerde ağrının yeniden belirgin artması
İyileşme süreci ne kadar sürer?
-
Yumuşak doku iyileşmesi: İlk 7 ila 14 gün içinde belirgin toparlanma olur.
-
Kemik iyileşmesi: Kemik dokunun yeniden düzenlenmesi daha uzun sürer.
Gömülü diş çekimi sonrası bakım önerileri
-
Kanama kontrolü: İlk saatlerde gazlı bezle bası uygulaması gerekebilir. Sürekli tükürmek, sık ve sert çalkalamak kanamayı artırabilir.
-
İlk 24 saat beslenme ve sıcaklık: Ilık ve yumuşak gıdalar tercih etmek, çok sıcak gıdalardan kaçınmak faydalıdır.
-
Ağız hijyeni: Diş fırçalama devam eder, ancak çekim bölgesine ilk günlerde travma vermemek gerekir.
-
Soğuk uygulama: İlk 24 saatte aralıklı soğuk uygulama şişliği azaltmaya yardımcı olabilir.
-
Sigara ve alkol: Sigara, iyileşmeyi belirgin şekilde olumsuz etkileyebilir.
-
İlaçlar: Ağrı kesici ve gerekli görülen diğer ilaçlar hekim tarafından kişiye özel düzenlenir.
Gömülü diş çekiminin olası riskleri nelerdir?
-
Şişlik, morarma, ağrı
-
Enfeksiyon
-
Uzayan kanama
-
Ağız açmada geçici kısıtlılık
-
Komşu dişte hasar
-
Alt çenede sinir kanalına yakın olgularda geçici uyuşma riski
-
Üst çenede sinüsle yakın ilişkili olgularda sinüsle ilgili özel durumlar
TOBB ETÜ Hastanesi’nde süreç nasıl planlanır?
-
Ağız, diş ve çene cerrahisi muayenesi ile şikayetlerin ve risklerin değerlendirilmesi
-
Görüntüleme ile dişin konumu ve anatomik komşulukların planlanması
-
Uygun anestezi seçimi ve işlem planının oluşturulması
-
İşlem sonrası bakım önerileri ve kontrol randevusunun düzenlenmesi
-
Gerekli olgularda takip ile iyileşmenin değerlendirilmesi
Sık Sorulan Sorular
-
Gömülü 20’lik dişim ağrımıyor, yine de çekilmeli mi? Her zaman değil. Risk oluşturmadığı düşünülen, şikayet yapmayan gömülü dişler takip edilebilir.
-
Gömülü diş çekimi zor bir işlem mi? Zorluk dişin konumuna bağlıdır. Planlama bu yüzden önemlidir.
-
Çekimden sonra şişlik kaç gün sürer? Şişlik çoğu kişide 2 ila 3. günlerde en belirgin olur, sonra kademeli azalır.
-
Dikişler ne zaman alınır? Dikiş tipine göre değişir. Bazı dikişler erir, bazıları kontrol randevusunda alınır.
-
Çekim sonrası uyuşukluk normal mi? Anesteziye bağlı uyuşukluk ilk saatlerde normaldir. Beklenenden uzun sürerse değerlendirme gerekir.
Bilgilendirme Notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi planı, muayene ve gerekli görüntüleme ile kişiye özel oluşturulur.
