Distraksiyon osteogenezi, kemik dokusunun kontrollü ve yavaş şekilde birbirinden uzaklaştırılmasıyla arada yeni kemik oluşumunun teşvik edildiği “kemik uzatma” yöntemidir. Ağız, diş ve çene cerrahisinde; alt çene (mandibula), üst çene (maksilla), yüz iskeleti ve alveol kemiği (dişleri taşıyan kemik) gibi bölgelerde, hem fonksiyonel hem de estetik hedeflerle uygulanabilir.
Basit mantık şudur: Kemikte planlı bir kesim (osteotomi) yapılır, ardından özel bir cihazla kemik segmentleri her gün çok küçük miktarlarda uzaklaştırılır. Bu çekme kuvveti, arada “yeni kemik” ve eş zamanlı olarak yumuşak doku uyumunu destekler.
Bu yöntem ağız hastalıklarında neden önemlidir?
Bazı durumlarda çene kemiği yetersizliği, doğuştan gelişim sorunları, travma sonrası deformiteler, çene eklemi problemleriyle ilişkili büyüme gerilikleri veya ileri kemik kaybı gibi nedenlerle “kemiği büyütmek, uzatmak veya taşımak” gerekebilir. Distraksiyon osteogenezi; klasik kemik grefti (kemik nakli) ile büyütmeye alternatif veya tamamlayıcı bir seçenek olabilir.
Hangi durumlarda kullanılır?
-
Alt çene geriliği ve hava yolu sorunları: Özellikle belirgin alt çene geriliği olan seçilmiş olgularda, çenenin öne alınmasıyla dilin pozisyonu ve hava yolu ile ilgili hedefler planlanabilir.
-
Orta yüz, üst çene gelişim geriliği: Yarık dudak damak öyküsü olan veya belirli sendromlarla ilişkili orta yüz yetersizliklerinde, kontrollü ilerletme amaçlı uygulanabilir.
-
Alveol kemiği yetersizliği ve implant öncesi kemik artırımı: Dikey kemik kaybı olan bölgelerde alveolar distraksiyon, implant için daha uygun kemik yüksekliği sağlamaya yardımcı olabilir.
-
Büyük kemik defektlerinde “taşıma distraksiyonu”: Travma, kist veya tümör cerrahisi sonrası oluşan büyük boşluklarda, kemik segmenti “taşınarak” defektin doldurulması planlanabilir.
Tedavinin aşamaları
Distraksiyon osteogenezini anlaşılır kılan şey, sürecin net fazlara ayrılmasıdır:
-
Cerrahi faz: Kemiğe erişim sağlanır, planlı osteotomi yapılır ve distraksiyon cihazı yerleştirilir.
-
Latent dönem: İlk iyileşme dokusunun (yumuşak kallus) oluşması için bekleme süresidir. Sıklıkla 5 ila 10 gün aralığında planlanır.
-
Aktivasyon, distraksiyon fazı: Cihaz her gün küçük artışlarla çevrilir. Sık kullanılan hedef hız çoğu protokolde günde yaklaşık 0,5 ila 1 mm aralığındadır.
-
Konsolidasyon fazı: Aktivasyon bittiğinde, oluşan yeni kemik dokusunun sertleşip olgunlaşması için cihaz bir süre daha yerinde kalır.
Kullanılan cihaz türleri
Cihaz seçimi; hedef vektör, anatomik alan, estetik beklenti ve hasta konforuna göre yapılır.
-
İntraoral cihazlar: Ağız içinde kaldığı için dışarıdan daha az görünür olabilir.
-
Ekstraoral cihazlar: Bazı kompleks yönlendirmelerde avantaj sağlayabilir, ancak konfor ve estetik etkileri farklıdır.
-
Kemik içi veya kemik dışı tasarımlar: Kemik kalınlığı ve hedeflenen hareket hassasiyetine göre tercih edilir.
Tedavi planlamasında en kritik konu “vektör”dür
Distraksiyonun hangi yönde yapılacağı, sonucu belirleyen temel faktördür. Yanlış vektör; kapanışın bozulmasına, asimetriye veya hedeflenen kazancın alınamamasına neden olabilir. Bu yüzden planlama, ölçüm ve görüntüleme değerlendirmesi sürecin omurgasıdır.
İşlem sonrası hasta neler yaşar, günlük yaşam nasıl etkilenir?
-
Aktivasyon döneminde: Hafif basınç, gerginlik ve dönemsel ağrı olabilir. Bazı sistemlerde hasta veya hasta yakını günlük aktivasyonu evde yapabilir.
-
Beslenme: İlk dönemde daha yumuşak gıdalarla ilerlemek konfor sağlar. Sert çiğneme, planlanan iyileşmeyi zorlayabilir.
-
Ağız bakımı: Cihaz çevresinin hijyeni ve düzenli kontroller, enfeksiyon riskini azaltmada kritik rol oynar.
-
Kontroller: Bu tedavide takip, tedavinin kendisi kadar önemlidir. Hız, ritim ve vektör kontrol edilerek gerektiğinde ayarlamalar yapılır.
Olası riskler nelerdir?
Distraksiyon osteogenezi birçok hastada başarılı sonuçlar verebilse de cerrahi bir yöntemdir ve riskleri vardır. Literatürde bildirilen komplikasyonlar arasında şunlar yer alır:
-
Enfeksiyon
-
Sinir etkilenmesi
-
Skar dokusu
-
Cihaz arızası
-
Vektör sorunları ve nüks
Alternatifler ve hangi yaklaşımın seçileceği
Aynı hedef için farklı yollar olabilir. Seçim genelde şu mantıkla yapılır:
-
Kemik grefti ile artırma: Tek seansta hacim kazanımı hedeflenebilir, donör saha gereksinimi doğabilir.
-
Ortognatik cerrahi: Bazı iskeletsel bozukluklarda tek aşamalı reposition tercih edilebilir.
-
Distraksiyon osteogenezi: Kademeli hareket, eş zamanlı yumuşak doku uyumu ve bazı olgularda greft ihtiyacını azaltma avantajı sağlayabilir.
TOBB ETÜ Hastanesi’nde süreç nasıl kurgulanabilir?
-
Muayene, şikayetlerin ve hedefin netleştirilmesi
-
Görüntüleme ve ölçüm, vektör ve miktar planlaması
-
Uygun olguda cerrahi plan, cihaz seçimi ve hasta eğitimi
-
Aktivasyon dönemi boyunca düzenli kontroller
-
Konsolidasyon ve cihazın planlı çıkarılması
-
Gerekirse ortodonti, implant veya protez aşamalarının planlanması
Sık Sorulan Sorular
-
Distraksiyon osteogenezi ne kadar sürer? Toplam süre; hedeflenen uzatma miktarı, günlük aktivasyon protokolü ve konsolidasyon ihtiyacına göre değişir.
-
Her gün cihaz çevirmek zorunda mıyım? Bazı sistemlerde ev aktivasyonu mümkün olabilir, bazı sistemlerde kontrollerde ayarlama yapılır.
-
Ağrılı bir süreç mi? Çoğu hastada yönetilebilir düzeyde basınç ve ağrı olur.
-
Kemik tamamen “yeni” mi oluyor? Evet, aradaki gerilimle oluşan iyileşme dokusu zamanla mineralize olarak kemikleşir.
Bilgilendirme Notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Distraksiyon osteogenezi kararı; muayene, görüntüleme, hedefler ve risk değerlendirmesiyle kişiye özel planlanır.
