Disketomi, çene eklemi (temporomandibular eklem, TMJ) içinde yer alan “eklem diski”nin cerrahi olarak çıkarılması işlemidir. Eklem diski, çene hareketi sırasında eklem yüzeyleri arasında kayganlık ve uyum sağlayan bir yapıdır. Bazı hastalarda disk ileri derecede bozulabilir, yırtılabilir, delik (perforasyon) gelişebilir veya eklem içinde yapışıklıklarla birlikte hareketi ciddi şekilde kısıtlayabilir. Bu gibi durumlarda diskin korunması veya yerine getirilmesi mümkün olmayabilir ve disketomi bir seçenek olarak gündeme gelebilir.
Disketominin hedefi genellikle şunlardır:
-
Ağrıyı azaltmak
-
Kilitlenme ve takılma ataklarını azaltmak
-
Ağız açıklığını ve çene fonksiyonunu iyileştirmek
-
Eklemin içindeki kronik inflamasyon döngüsünü kırmaya yardımcı olmak
Çene eklemi diski neden bozulur?
Tek bir neden yoktur. En sık ilişkilendirilen faktörler:
-
Diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm) ile ekleme aşırı yük binmesi
-
Uzun süren “iç düzensizlik” (internal derangement) tablosu, disk yer değiştirmesi ve zamanla diskin yapısal yıpranması
-
Travma sonrası eklem içi hasar
-
Kronik inflamasyon ve eklem içi yapışıklıklar
-
Dejeneratif değişimler (kireçlenme benzeri süreç)
Disketomi ne zaman düşünülür?
Disketomi çoğu zaman ilk seçenek değildir. Genellikle aşağıdaki durumlarda daha sık değerlendirilir:
-
Konservatif ve minimal invaziv tedavilere yanıtsız şikayetler: Gece plağı, ilaç tedavisi, egzersiz, fizik tedavi gibi yaklaşımlara rağmen ağrı devam ediyorsa.
-
Artrosentez veya artroskopi gibi kapalı yöntemler denenmiş ve yeterli yanıt alınamamışsa.
-
Diskte ileri yapısal bozulma veya perforasyon şüphesi: MR gibi görüntülemelerde belirgin dejenerasyon, yırtık veya perforasyon bulguları düşünüldüğünde.
-
Sürekli veya tekrarlayan kilitlenme, ağız açmada ciddi kısıtlılık.
-
Eklemin içinde belirgin yapışıklıklar ve kronik inflamasyon döngüsü.
Sadece eklem sesi (klik, kütleme) disketomi için bir endikasyon değildir.
Belirtiler neler olabilir?
Disketomiye giden süreçte şu şikayetler sık görülebilir:
-
Kulak önü bölgede eklem ağrısı ve baskı hissi
-
Çiğneme ile artan ağrı, sert gıdalarda belirgin zorlanma
-
Ağız açmada azalma, çene hareketlerinde kısıtlılık
-
Takılma hissi, kilitlenme atakları
-
Çene hareketinde sapma veya asimetri
-
Baş ağrısı, yüz ağrısı ve kas gerginliği eşlik edebilir
İşlem öncesi değerlendirme nasıl yapılır?
-
Klinik muayene: Ağız açıklığı ölçümü, ekleme ve çiğneme kaslarına hassasiyet kontrolü, kilitlenme tipi ve diş sıkma bulguları değerlendirilir.
-
Görüntüleme: MR, eklem diskinin konumu ve yapısal durumunu değerlendirmede öne çıkar.
-
Tedavi geçmişi ve yanıt analizi: Daha önce hangi tedavilerin denendiği ve elde edilen sonuçlar gözden geçirilir.
-
Risk ve beklenti yönetimi: Hedefler netleştirilir ve iyileşmeyi etkileyen bireysel faktörler planlamaya dahil edilir.
Disketomi nasıl yapılır?
-
Anestezi: Disketomi çoğunlukla anestezi altında planlanır.
-
Cerrahi erişim: Genellikle kulak önü bölgeden, ekleme kontrollü bir yaklaşımla ulaşılır.
-
Diske ulaşma ve diskin çıkarılması: Hasarlı, deforme olmuş veya fonksiyon görmeyen disk çıkarılır.
-
Eklem yüzeylerinin düzenlenmesi: Eklemin kemik yüzeyleri ve eklem içi düzen değerlendirilir.
-
Ara doku (interpozisyon) ihtiyacı: Bazı yaklaşımlarda eklem yüzeyleri arasına iyileşmeyi destekleyen bir doku yerleştirme yöntemi değerlendirilebilir.
-
Kapatma ve izlem: Yumuşak dokular kapatılır, işlem sonrası ağrı kontrolü ve bakım planı düzenlenir.
İşlem sonrası neler normaldir?
-
Kulak önü bölgede ağrı ve hassasiyet
-
Şişlik, bazen morarma
-
Çene hareketlerinde geçici gerginlik
-
Çiğneme sırasında hassasiyet
-
Ağız açıklığında ilk günlerde dalgalanma
Ne zaman tekrar değerlendirme gerekir?
-
Hızla artan şişlik veya belirgin asimetri
-
Giderek artan, şiddetli ağrı
-
Ateş, titreme, enfeksiyon düşündüren bulgular
-
Kötü koku ile birlikte artan akıntı
-
Belirgin kanama
-
Yüzde uyuşma veya kaslarda belirgin güçsüzlük
-
Ağız açmada beklenmedik şekilde belirgin kötüleşme
İyileşme süreci ve işe dönüş
-
İlk 48-72 saat: Şişlik ve hassasiyetin daha belirgin olduğu dönem.
-
İlk 1-2 hafta: Ağrının ve gerginliğin azalması, kontrollü fonksiyon artışı.
-
2-6 hafta: Çene egzersizleri ve yumuşak diyet ile fonksiyonun güçlenmesi.
-
Daha uzun dönem: Eklem ve kas dengesinin oturması, takiplerde değerlendirme.
Disketomi sonrası bakım önerileri
-
Beslenme: İlk dönemde yumuşak gıdalar tercih edilir.
-
Çene kullanımı ve egzersiz: Hekimin önerdiği egzersizler kademeli şekilde yapılır.
-
Şişlik kontrolü: İlk 24 saat aralıklı soğuk uygulama rahatlatıcı olabilir.
-
Alışkanlık yönetimi: Sakız çiğneme, kalem ısırma gibi tetikleyicileri yönetmek önemlidir.
-
İlaçlar: Ağrı kesici ve gerekli görülen ilaçlar hekim tarafından düzenlenir.
TOBB ETÜ Hastanesi’nde süreç nasıl planlanır?
-
Ağız, diş ve çene cerrahisi muayenesi ile ağrı ve fonksiyon değerlendirmesi
-
Gerekirse MR ile disk ve eklem içi yapıların incelenmesi
-
Konservatif ve minimal invaziv tedavilerin gözden geçirilmesi, endikasyonun netleştirilmesi
-
Uygun hastada cerrahi plan, anestezi değerlendirmesi ve bilgilendirme
-
İşlem sonrası bakım önerileri, beslenme ve egzersiz planı
-
Kontrol randevuları ile ağız açıklığı, ağrı ve fonksiyon takibi
Sık Sorulan Sorular
-
Disketomi “disk kayması” olan herkese yapılır mı? Hayır. Disk yer değiştirmesi olan birçok hastada konservatif tedaviler yeterli olur.
-
Disk çıkarılınca eklem daha kötü olur mu? Amaç, kronik problem yaratan diskin kaldırılmasıyla ağrı ve kilitlenme döngüsünü azaltmaktır.
-
İşlem sonrası ağzımı ne zaman rahat açarım? Birçok kişide ilk haftalarda kademeli düzelme görülür. Rehabilitasyon uyumu belirleyicidir.
-
Disketomi sonrası çeneden ses gelmeye devam eder mi? Bazı hastalarda ses azalabilir, bazılarında devam edebilir.
-
Disketomi sonrası tekrar işlem gerekir mi? Bazı hastalarda şikayetler tekrarlayabilir, bu durum takipte değerlendirilir.
Bilgilendirme Notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi planı için klinik değerlendirme gerekir.
