Artroskopi, eklem içine çok küçük kesilerden girilerek kamera ve ince cerrahi aletlerle değerlendirme ve tedavi yapılmasını sağlayan “kapalı” bir cerrahi yöntemdir. Çene eklemi söz konusu olduğunda buna temporomandibular eklem (TMJ) artroskopisi denir.
Çene eklemi, alt çenenin kafatasıyla birleştiği, konuşma ve çiğneme sırasında sürekli çalışan bir eklemdir. Bu eklemdeki sorunlar; ağrı, hareket kısıtlılığı, kilitlenme, takılma hissi ve günlük yaşam kalitesinde belirgin düşüşe neden olabilir. Artroskopi, eklem içi problemleri daha yakından görmeye ve bazı tedavileri aynı seansta uygulamaya imkan verir.
Artroskopi ile artrosentez aynı şey mi?
Hayır, birbirine yakın ama farklı yöntemlerdir.
-
Artrosentez: İnce iğnelerle eklem boşluğunun yıkanmasıdır. Daha basit ve minimal invaziv bir girişimdir.
-
Artroskopi: Kamera ile eklemin içine girilir, eklem içi yapıların doğrudan görülmesi ve daha hedefli işlemler yapılması mümkündür.
Çene eklemi problemleri neden olur?
Tek bir neden yoktur. En sık karşılaşılan başlıklar şunlardır:
-
Diş sıkma ve gıcırdatma (bruksizm) ile ekleme ve kaslara aşırı yük binmesi
-
Eklem diskinin hareketindeki bozulmalar (diskin yer değiştirmesi)
-
Eklemin iç yüzeyinde inflamasyon (sinovit) ve eklem içi ağrı döngüsü
-
Eklemin içinde yapışıklıklar, hareketi kısıtlayan bantlar
-
Travma sonrası eklem problemleri
-
Zamanla gelişen dejeneratif değişimler (kireçlenme benzeri)
Artroskopi ne zaman düşünülür?
Artroskopi genellikle ilk basamak değildir. Aşağıdaki durumlarda artroskopi gündeme gelebilir:
-
Ağrı ve fonksiyon kaybı uzun süre devam ediyorsa: Özellikle ağız açmada azalma, çiğnerken belirgin ağrı.
-
Çene kilitlenmesi veya tekrarlayan kilitlenme atakları varsa: Ağzın açılmasının belirgin kısıtlandığı tablolar.
-
Konservatif tedavilere yanıtsızlık: Gece plağı, ilaç tedavisi, egzersiz gibi yöntemlere rağmen yakınmalar sürüyorsa.
-
Eklem içi inflamasyon ve yapışıklık şüphesi güçlü ise.
-
Tanının netleşmesi gerektiğinde: Artroskopi eklem içini doğrudan görmeye yardımcı olabilir.
İşlem öncesi değerlendirme nasıl yapılır?
-
Klinik muayene: Ağız açıklığı ölçülür, çene hareketleri izlenir, ekleme ve çiğneme kaslarına hassasiyet değerlendirilir.
-
Görüntüleme: MR, eklem diskinin konumu ve yumuşak dokular hakkında bilgi verir.
-
Tedavi geçmişi: Hangi tedavilerin denendiği, süreleri ve yanıt durumu değerlendirilir.
-
Risk ve beklenti analizi: Eşlik eden hastalıklar, iyileşmeyi etkileyebilecek durumlar ve hedeflenen kazanımlar planlamaya dahil edilir.
Artroskopi nasıl yapılır?
-
Anestezi: Çene eklemi artroskopisi çoğu zaman anestezi altında planlanır.
-
Küçük giriş noktaları: Kulak önünde, eklem bölgesinde çok küçük giriş yerlerinden eklem boşluğuna ulaşılır.
-
Kamera ile eklem içinin görüntülenmesi: Eklem diskiyle ilişkili alanlar, inflamasyon ve yapışıklıklar değerlendirilir.
-
Tanısal ve tedavi edici işlemler: Eklem içi yıkama, yapışıklıkların açılması veya inflamatuvar dokulara yönelik işlemler planlanabilir.
-
Kapatma ve kısa izlem: Giriş yerleri küçük olduğu için dikiş ihtiyacı sınırlı olabilir.
Artroskopiden sonra neler normaldir?
-
Eklemin olduğu bölgede hassasiyet
-
Hafif şişlik veya morarma
-
Ağız açmada geçici gerginlik
-
Çiğneme sırasında hassasiyet
-
Kulak önü bölgede dolgunluk hissi
Ne zaman tekrar değerlendirme gerekir?
-
Hızla artan şişlik veya belirgin asimetri
-
Şiddetli ve giderek artan ağrı
-
Ateş, titreme, enfeksiyon düşündüren bulgular
-
İşlem sonrası beklenenden fazla kanama veya akıntı
-
Ağız açmada belirgin kötüleşme
-
Yüzde uyuşma, kas güçsüzlüğü veya farklı nörolojik yakınmalar
İyileşme süreci ve işe dönüş
-
İlk 24-48 saat: Hassasiyet ve şişlik dönemi.
-
İlk hafta: Ağrı ve gerginlik azalır, günlük hayata dönüş hızlanır.
-
2-6 hafta: Egzersiz, yumuşak diyet ve alışkanlık yönetimiyle fonksiyonun artması hedeflenir.
-
Daha uzun dönem: Eklem ve kasların yeni dengeye uyumu takip edilir.
Artroskopi sonrası bakım önerileri
-
Beslenme: İlk günlerde yumuşak gıdalar konfor sağlar.
-
Çene hareketi ve egzersiz: Hekimin önerdiği çene egzersizleri kademeli artırılır.
-
Alışkanlık yönetimi: Sakız çiğneme, tırnak yeme gibi ekleme yük bindiren alışkanlıklardan kaçınılmalıdır.
-
Şişlik kontrolü: İlk 24 saatte aralıklı soğuk uygulama, sonraki günlerde hekim önerisine göre sıcak uygulama yapılabilir.
-
İlaçlar: Ağrı kontrolü ve gerekli görülen ilaçlar hekim tarafından planlanır.
TOBB ETÜ Hastanesi’nde süreç nasıl planlanır?
-
Ağız, diş ve çene cerrahisi muayenesi ile fonksiyon ve ağrı değerlendirmesi
-
Gerektiğinde MR gibi görüntüleme ile eklem içi yapıların incelenmesi
-
Konservatif tedavilerin gözden geçirilmesi ve endikasyonun netleştirilmesi
-
Uygun hastada artroskopi planı, anestezi değerlendirmesi ve bilgilendirme
-
İşlem sonrası bakım önerileri, egzersiz planı ve kontrol randevularının düzenlenmesi
-
Gerektiğinde uzun dönem takip ile fonksiyon ve semptomların izlenmesi
Sık Sorulan Sorular
-
Artroskopi ne kadar sürer? Süre; eklem içi problem ve yapılacak işlemlerin kapsamına göre değişir.
-
Artroskopi sonrası çenem ne zaman normale döner? Birçok kişide ilk hafta belirgin rahatlama olur. Fonksiyonun oturması haftalar içinde kademeli gelişir.
-
Artroskopi sonrası eklem sesi geçer mi? Bazı hastalarda ses azalabilir, bazılarında devam edebilir. Ana hedef ağrı ve fonksiyondur.
-
Artroskopi kalıcı çözüm sağlar mı? Bazı hastalarda uzun süreli fayda sağlar; kalıcılık yaşam tarzı tetikleyicilerinin yönetimiyle artar.
-
Artroskopi mi, artrosentez mi daha iyi? Her hasta için tek bir doğru yoktur; daha hedefli eklem içi müdahale gereken durumlarda artroskopi tercih edilebilir.
Bilgilendirme Notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi planı için klinik değerlendirme gerekir.
