Bilateral Sagital Split Osteotomi (BSSO) Nedir? Süreç, İyileşme ve Riskler

BSSO, alt çene kemiğinin her iki tarafta sagital yönde kontrollü olarak “iki parçaya ayrıldığı” ve alt çenenin planlanan yönde hareket ettirilerek yeni konumunda sabitlendiği bir ortognatik cerrahi yöntemidir. Amaç; dişlerin kapanışını düzeltmek, çiğneme ve konuşma fonksiyonunu iyileştirmek, yüz simetrisini ve profil dengesini artırmaktır.

Hangi durumlarda BSSO planlanır?

1. Alt çenenin geride olduğu ve kapanışın bozulduğu durumlar (alt çene ilerletme)
2. Alt çenenin önde olduğu ve kapanışın bozulduğu durumlar (alt çene geriletme)
3. Alt çenede sağ sol asimetri ve orta hattın kayması
4. Açık kapanış, çapraz kapanış gibi iskeletsel problemlerde alt çenenin konumlandırılması
5. Bazı hastalarda ek işlemlerle birlikte çene eklemi yük dağılımını ve fonksiyonu iyileştirme hedefi

Çoğu hastada BSSO tek başına değil, ortodonti (tel tedavisi) ve bazen üst çene cerrahisi gibi adımlarla birlikte planlanır.

Ameliyat öncesi hazırlık nasıl yapılır?

1. Ortodontik hazırlık: BSSO sıklıkla “tel tedavisiyle hazırlanan” bir cerrahidir. Amaç, ameliyat günü çeneler doğru konuma geldiğinde dişlerin uyumlu kapanmasını sağlamaktır. Bu nedenle ortodonti randevularının aksatılmaması kritik olur. 
2. Görüntüleme ve cerrahi plan: Diş ve çene ilişkisi ölçülür, yüz orta hattı, simetri ve kapanış planlanır. Birçok vakada plan, çenenin kaç mm hareket edeceği ve hangi yönde döndürüleceği gibi detayları içerir.
3. Genel sağlık ve ilaçlar: Kan sulandırıcılar, sistemik hastalıklar ve düzenli ilaçlar, cerrahi planı ve kanama kontrolünü etkileyebilir. Bu başlıklar muayenede netleştirilir.
4. Ev hazırlığı: İlk günler için sıvı ve püre beslenmeye uygun alışveriş, blender, soğuk uygulama için buz jelleri, başı yüksekte tutmaya uygun yastık planı yapılır.

BSSO ameliyatı nasıl yapılır?

1. Anestezi: BSSO genellikle genel anestezi altında uygulanır.
2. Kesiler ve kemiğe ulaşım: Kesiler ağız içinden yapılır. Dışarıdan görünür bir kesi izi hedeflenmez. Ameliyat sonunda ağız içi dikişler çoğunlukla eriyen dikişlerdir ve yaklaşık 2 hafta içinde kaybolabilir. 
3. Sagital split ve çenenin konumlandırılması: Alt çene kemiği planlı şekilde ayrılır, alt çene istenen konuma getirilir. En kritik noktalardan biri, çene eklemi başlarının doğru pozisyonda oturtulması ve simetrinin korunmasıdır. 
4. Sabitleme: Çene yeni konumunda titanyum plak ve vidalarla sabitlenir. Titanyum genellikle kalıcıdır ve çoğu hastada ömür boyu kalabilir. 
5. Elastikler ve oklüzyon kontrolü: Ameliyat sonrası dönemde çenelerin tamamen kilitlenmesi yerine, sıklıkla elastiklerle kontrollü yönlendirme yapılır. Bu elastikler takiplerde kademeli olarak ayarlanır. 

Hastanede kalış süresi ne kadardır?

Kalış süresi yapılan işlemin kapsamına göre değişir. Planlı birçok vakada 1-2 gece yatış yeterli olur, bazı merkezlerde ve bazı hastalarda 3-5 güne uzayabilir. 

Ameliyat sonrası normal kabul edilen durumlar

1. Şişlik ve gerginlik hissi: Yüz şişliği ve gerginlik beklenir, çene açma kısıtlılığı olur. Şişlik çoğu hastada ilk 1-2 hafta içinde belirgin azalır, daha ince ödemin tamamen sönmesi aylar sürebilir. 
2. Ağrı ve rahatsızlık: Birçok hasta bunu “ağrıdan çok rahatsızlık” gibi tarif eder. İlk günlerde daha belirgindir, birkaç hafta içinde kademeli azalır. Ağrı kesici planı hekim tarafından düzenlenir, bazı hastalarda ibuprofen uygun olmayabilir ve bunun hekime bildirilmesi gerekir. 
3. Alt dudakta uyuşma, karıncalanma: Alt çene cerrahilerinden sonra alt dudakta uyuşma ve karıncalanma sık görülür. Bir kısım hastada birkaç hafta sürebilir.
   Ayrıca yayınlarda inferior alveolar sinirle ilişkili kalıcı duyusal değişiklik oranları geniş aralıklarla raporlanmıştır, bu nedenle risk baştan konuşulur. 

Beslenme nasıl ilerler?

Genel yaklaşım, kemiğin güvenle kaynamasını desteklemek için erken dönemde çeneyi zorlamamaktır:

1. İlk hafta: ağırlıklı sıvı, püre, çok yumuşak gıdalar 
2. haftadan 6. haftaya: çiğneme gerektirmeyen yumuşak diyet, küçük parçalar, kolay ezilen besinler 
3. hafta sonrası: kademeli olarak daha normal diyete geçiş, sert ve çok çiğneme isteyen gıdalara dönüş hekim kontrolüyle planlanır

İyileşme ne kadar sürer?

İlk toparlanma çoğu hastada yaklaşık 6 haftalık dönemde belirginleşir, fakat kemik ve yumuşak dokuların tam uyumu aylar boyunca devam eder. Bazı hastalarda tam iyileşmenin 1 yıla uzadığı belirtilir. 

Ağız açma ve çene hareketleri

Ameliyat sonrası bir süre çene açma kısıtlılığı görülebilir. Uygun rehabilitasyon ve egzersiz programıyla birçok hastada ağız açıklığı 3 ay civarında ameliyat öncesine yaklaşır. 

Olası riskler ve komplikasyonlar

Her cerrahide olduğu gibi BSSO’da da riskler vardır. En sık konuşulan başlıklar:

1. Duyu değişiklikleri, alt dudak ve çenede uyuşma (inferior alveolar sinir etkilenmesi) 
2. Kanama, özellikle alt çene içindeki damarlarla ilişkili kanama riskleri 
3. “Uygunsuz split” denilen istenmeyen kırık hatları veya planlanandan farklı ayrılma 
4. Çene eklemi şikayetlerinde artış veya nadiren kötüleşme, çoğu hastada eklem semptomlarının iyileştiğini gösteren çalışmalar da vardır 
5. Relaps, yani çenenin bir miktar geri dönmesi, kapanış uyumsuzluğu, bunun önlenmesi için doğru eklem oturtma ve takip önemlidir 
6. Enfeksiyon, dikiş hattında açılma, iyileşmede gecikme

Evde bakım ve takipte kritik noktalar

1. Baş pozisyonu ve soğuk uygulama
   İlk 24 saatte aralıklı soğuk uygulama ve başı yüksekte tutma şişliği azaltmaya yardımcı olur. 
2. Ağız hijyeni
   Ağız içi dikişler varken temizlik daha nazik ve daha planlı yapılır. Kontrollerde ağız bakımı netleştirilir.
3. Elastikler ve kontroller
   Elastiklerin amacı, çenenin yeni pozisyona adaptasyonunu desteklemektir. Kontrollerde elastik düzeni değiştirilerek yönlendirme yapılabilir. 
4. Ortodonti süreci
   Birçok hastada cerrahiden sonra da ortodonti bir süre devam eder, bu süre bazı kaynaklarda 6-9 ay gibi belirtilir. 

Ne zaman gecikmeden değerlendirme gerekir?

1. Artan şiddetli kanama
2. Ateş, kötü koku ile artan akıntı
3. Hızla artan, tek taraflı sert şişlik
4. Nefes almada zorlanma, yutma güçlüğü
5. Elastiklerde kopma, çenede belirgin kayma hissi
6. Uyuşmanın hızla artması veya yeni başlayan belirgin asimetri

TOBB ETÜ Hastanesi’nde süreç nasıl planlanır?

BSSO gibi planlı ortognatik cerrahilerde akış genellikle şu mantıkla ilerler:

1. İlk muayene ve ortodonti ile birlikte değerlendirme
2. Görüntüleme ve cerrahi planın netleştirilmesi, hareket miktarı ve simetri hedefi
3. Ameliyat hazırlığı ve yatış planı
4. Ameliyat sonrası beslenme, elastik, ağız bakımı ve kontrol takvimi
5. Ortodontik bitirme ve uzun dönem takip

Sık Sorulan Sorular

BSSO ile yüzüm çok değişir mi?

Değişim; çenenin hareket miktarına, yüz yumuşak dokusuna ve eşlik eden üst çene işlemlerine bağlıdır. Hedef, kapanış ve fonksiyon düzelirken yüz dengesinin de iyileşmesidir.

Plak ve vidalar çıkarılır mı?

Çoğu hastada çıkarılması gerekmez. Titanyum materyal genellikle kalıcıdır. 

Uyuşma kalıcı olur mu?

Birçok hastada zamanla azalır. Ancak bazı hastalarda uzun sürebilen veya kalıcı olabilen duyusal değişiklikler raporlanmıştır, bu risk baştan değerlendirilir. 

Ne zaman işe veya okula dönebilirim?

Bu, işin fiziksel yüküne ve iyileşme hızına göre değişir. İlk toparlanma 6 hafta olsa da çoğu kişi daha erken dönemde günlük rutinine kademeli dönebilir. 

Bilgilendirme Notu: Bu içerik, BSSO hakkında genel bilgilendirme sağlar. Kişiye özel plan; muayene, görüntüleme ve ortodontik değerlendirme ile belirlenir.