Artrosentez, çene eklemi (temporomandibular eklem, TMJ) içine ince iğnelerle girilerek eklem boşluğunun serum benzeri sıvılarla yıkanması ve eklem içi basıncın azaltılmasını hedefleyen minimal invaziv bir girişimdir. Halk arasında “çene eklemi yıkama” olarak da anılabilir.
Çene eklemi, alt çenenin kafatası ile birleştiği noktadır. Konuşma, çiğneme, esneme gibi günlük hareketlerde aktif rol oynar. Bazı durumlarda eklem içinde iltihabi mediyatörler artabilir, eklem içi sürtünme ve yapışıklıklar gelişebilir, eklem diskinin hareketi bozulabilir. Artrosentezin hedefi, eklem içindeki bu “kısır döngüyü” kırmaya yardımcı olmaktır.
Artrosentez ne zaman düşünülür?
Artrosentez genellikle çene eklemi sorunlarında ilk basamak tedavi değildir. Sıklıkla değerlendirilen durumlar:
-
Çene ekleminde ağrı ve hareket kısıtlılığı: Özellikle ağız açmada azalma, çiğnerken eklem ağrısı, sabah tutukluğu gibi şikayetler.
-
Çene kilitlenmesi veya “ağzı açamama” atakları: Diskin hareketindeki bozulma veya eklem içi yapışıklıkların eşlik ettiği durumlarda.
-
Konservatif tedavilere dirençli eklem içi inflamasyon şüphesi: Gece plağı, fizik tedavi, ilaç tedavisi gibi yöntemlere rağmen uzun süreli yakınma devam ediyorsa.
-
Ekleme bağlı ağrı ile birlikte eklem içi basınç artışı düşünülen tablolar.
Artrosentez “her çene sesi” için yapılan bir işlem değildir. Tek başına klik sesi her zaman artrosentez gerektirmez.
Belirtiler neler olabilir?
Artrosentez değerlendirmesine giden süreçte sık görülen belirtiler:
-
Ağız açmada azalma, çene hareketlerinde kısıtlılık
-
Çiğneme ile artan eklem ağrısı
-
Kulak önü bölgede ağrı, baskı hissi
-
Çene hareketlerinde takılma, kilitlenme hissi
-
Sabahları eklemde tutukluk
-
Baş ağrısı, yüz ağrısı veya boyun kaslarında gerginlik eşlik edebilir
İşlem öncesi değerlendirme nasıl yapılır?
Değerlendirmede genellikle şu başlıklara bakılır:
-
Klinik muayene: Ağız açıklığı ölçümü, çene hareketlerinin takibi, eklem ve kas hassasiyeti, ısırma ilişkisi ve kapanış değerlendirmesi.
-
Görüntüleme: Gerek görülen durumlarda MR (yumuşak dokular için) veya BT (kemik yapı için) istenebilir.
-
Konservatif tedavilerin gözden geçirilmesi: Gece plağı, fizik tedavi, egzersiz ve ilaçlar gibi başlıklarda nelerin denendiği değerlendirilir.
Artrosentez nasıl yapılır?
Genel süreç şu şekilde ilerler:
-
Anestezi: Çoğunlukla lokal anestezi ile yapılır.
-
Giriş noktalarının belirlenmesi: Çene ekleminin anatomik noktaları işaretlenir.
-
Ekleme iğne ile giriş ve yıkama: Genellikle iki iğne tekniği ile eklem içine sıvı verilip diğer iğneden sıvının çıkması sağlanarak eklem boşluğu yıkanır.
-
Gerekirse eklem içi uygulama: Yıkama sonrasında eklem içine ek uygulamalar değerlendirilebilir.
-
İşlem sonrası değerlendirme: Ağız açıklığı tekrar kontrol edilir ve kontrol planı yapılır.
Artrosentez ile artroskopi aynı şey mi?
Hayır.
-
Artrosentez: İğnelerle eklem yıkama işlemidir.
-
Artroskopi: Eklem içine kamera ile girilerek daha ayrıntılı değerlendirme ve bazı cerrahi müdahalelerin yapılabildiği daha ileri bir yöntemdir.
İşlem sonrası neler normaldir?
-
Eklemin bulunduğu bölgede hafif ağrı veya hassasiyet
-
Hafif şişlik
-
Çene hareketlerinde geçici gerginlik
-
Nadiren morarma
-
Çiğneme sırasında hassasiyet
Ne zaman tekrar değerlendirme gerekir?
-
Hızla artan şişlik veya belirgin asimetri
-
Şiddetli, giderek artan ağrı
-
Ateş, titreme veya enfeksiyon bulguları
-
Ağız açmada belirgin kötüleşme
-
Kulak önü bölgede artan kızarıklık, ısı artışı
-
Beklenenden uzun süren uyuşma
İyileşme süreci ve işe dönüş
-
İlk 24-48 saat: Hassasiyet ve hafif şişlik dönemi.
-
İlk hafta: Ağrı ve gerginliğin belirgin azalması, ağız açıklığında kademeli artış.
-
Takip dönemi: Egzersiz ve yaşam tarzı düzenlemeleriyle kalıcılığın desteklenmesi.
Artrosentez sonrası bakım önerileri
-
Beslenme: İlk günlerde yumuşak gıdalar tercih edilmeli, aşırı sert ve geniş ağız açtıran gıdalardan kaçınılmalıdır.
-
Çene dinlendirme ve kontrollü kullanım: Sakız çiğneme, tırnak yeme gibi ekleme yük bindiren alışkanlıklardan kaçınılmalıdır.
-
Egzersiz ve fizyoterapi yaklaşımı: Hekimin önerdiği çene egzersizleri düzenli yapılmalıdır.
-
Soğuk veya sıcak uygulama: İlk dönemde soğuk, sonraki günlerde hekim önerisine göre sıcak uygulama planlanabilir.
-
İlaçlar: Ağrı kesici veya gerekli görülen ilaçlar hekim tarafından düzenlenir.
TOBB ETÜ Hastanesi’nde süreç nasıl planlanır?
-
Ağız, diş ve çene cerrahisi muayenesi ile şikayet ve fonksiyon değerlendirmesi
-
Gerektiğinde görüntüleme ile eklem içi yapının incelenmesi
-
Konservatif tedavilerin gözden geçirilmesi ve endikasyonun netleştirilmesi
-
Uygun hastada artrosentez planı ve bilgilendirme
-
İşlem sonrası bakım önerileri, egzersiz planı ve kontrol randevusu
-
Gerekirse ileri tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi
Sık Sorulan Sorular
Artrosentez kalıcı çözüm sağlar mı?
Bazı hastalarda uzun süreli rahatlama sağlayabilir. Kalıcılık; tetikleyicilerin yönetimi ve egzersiz uyumuyla güçlenir.
İşlem ağrılı mı?
Lokal anestezi ile yapılır, işlem sonrası birkaç gün hassasiyet olabilir.
Çeneden ses gelmesi artrosentez gerektirir mi?
Tek başına eklem sesi her zaman işlem gerektirmez; ağrı, kilitlenme ve fonksiyon kaybı varsa değerlendirme önceliği artar.
Tekrar gerekebilir mi?
Bazı hastalarda şikayetler tekrarlayabilir, tekrar gerekliliği muayene ve takipte belirlenir.
Bilgilendirme Notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi planı için klinik değerlendirme gerekir.
