Alveolar Distraksiyon Osteogenezisi: İmplant Öncesi Yetersiz Çene Kemiğinde Dikey Kemik Artırımı, Süreç, İyileşme ve Takip

Alveolar distraksiyon osteogenezisi, çene kemiğinde (alveol kretinde) kontrollü bir kesiden sonra kemik segmentinin bir cihaz yardımıyla kademeli olarak ayrılması ve bu ayrılma aralığında yeni kemik oluşmasının sağlanması prensibine dayanır. Bu yöntem, sadece kemiği değil, eş zamanlı olarak yumuşak dokuları da “genişletme” potansiyeli taşıdığı için seçilmiş vakalarda implant hazırlığında önemli bir alternatif olabilir.

Hangi durumlarda düşünülür?

Bu yöntem çoğunlukla “dikey (yükseklik) yetersizliği” belirgin olan ve klasik greftleme ile hedefe ulaşmanın zorlaştığı vakalarda değerlendirilir. Örnek senaryolar:

1. Uzun süreli dişsizlik sonrası ileri dikey kemik kaybı
2. Travma, kist veya tümör cerrahisi sonrası oluşan dikey defektler
3. İmplant için yeterli yükseklik sağlanamadığı durumlar
4. Bazı vakalarda hem kemik hem yumuşak doku hacminin birlikte artırılmasının istendiği durumlar, örneğin protetik rehabilitasyonun estetik gereksinimleri gibi

Bu yöntem “her hastaya uygun” değildir. Kemik segmentinin güvenle taşınabilmesi, cihazın yerleşebileceği alan, ağız hijyeni ve takip disiplinine uyum gibi faktörler kararın merkezindedir.

Bu yöntemin en güçlü tarafı nedir?

En önemli avantajı, yeni kemik oluşumunun yanı sıra yumuşak doku histiogenezinin de eşlik edebilmesidir. Yani sadece kemik yüksekliği değil, o bölgedeki diş eti ve yumuşak doku da uyumlu şekilde adapte olabilir. Bu, özellikle dikey artırımlarda sık görülen “yumuşak doku yetmezliği” sorununa karşı önemli bir artıdır.

Greftleme ile farkı ne?

Klasik yaklaşımda kemik, bir greft materyali ile “dışarıdan eklenir”. Distraksiyonda ise kemik “içeriden üretilir”, kontrollü gerilim altında yeni kemik oluşması hedeflenir. Bu nedenle bazı vakalarda donör saha ihtiyacını azaltabilir. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov, turn0search3)
Buna karşın, cihaz kullanımı ve sık takip gerektirmesi, ayrıca vektör kontrolü gibi teknik hassasiyetler nedeniyle her merkezde ve her vakada ilk seçenek olmayabilir.

Tedavi nasıl planlanır?

Planlamada amaç net olur: Kaç mm dikey kazanç hedefleniyor ve bu kazanç implant yerleşimi için yeterli mi?
Genellikle şu başlıklar değerlendirilir:

1. Kemiğin mevcut yüksekliği ve segmentin taşınabilirliği
2. Komşu anatomik yapılar, sinir kanalı, sinüs, kökler
3. Yumuşak doku kalitesi ve kapatma planı
4. Ağız hijyeni ve periodontal durum
5. Hastanın takip disiplinine uyumu, çünkü cihaz aktivasyonu ve kontroller düzenli yapılmalıdır

Aşamalar: Latent dönem, aktivasyon, konsolidasyon

Distraksiyon osteogenezisi üç ana fazla anlatılır:

1. Latent dönem (bekleme fazı): Kemikte kesi yapılıp cihaz yerleştirildikten sonra genellikle 1 ila 5 gün arasında, bazı protokollerde birkaç gün daha uzayabilen bir bekleme dönemi olur. Bu dönem, “yumuşak kallus” oluşumunun başlamasına fırsat vermeyi hedefler.
2. Aktivasyon fazı (distraksiyonun başladığı dönem): Cihaz, hedeflenen hıza göre günde 1 veya 2 kez aktive edilir. Bir klinik çalışmada 5 gün latent dönem sonrası 0,5 mm her 12 saatte bir, yani günde 1 mm hızla 6 ila 7 gün distraksiyon uygulanmıştır.
   Genel ilke şudur: Çok hızlı ilerleme, kemik oluşumunu olumsuz etkileyebilir ve komplikasyon riskini artırabilir. Bir derlemede 24 saatte 0,5 mm’den daha yüksek hızların komplikasyon ve yetersiz kemik oluşumu ile ilişkili olabileceği bildirilmiştir.
3. Konsolidasyon fazı (olgunlaşma dönemi): Hedef yüksekliğe ulaşıldıktan sonra cihaz bir süre daha yerinde kalır. Bu dönemde yeni oluşan kemik mineralize olur, olgunlaşır ve stabilite kazanır.
   Örnek bir çalışmada konsolidasyon 12 hafta olarak uygulanmış, başka klinik çalışmalarda ise 5 hafta ve 14 hafta gibi farklı konsolidasyon süreleri karşılaştırılmıştır.

Relaps, yani geri dönme olur mu?

Dikey artırımlarda belirli ölçüde “relaps” olasılığı konuşulur. Bir klinik çalışmada relaps nedeniyle belirli bir oranda “overcorrection”, yani hedefin biraz üzerinde artırma yapılmasının gerekebileceği belirtilmiştir. Bu nedenle hedef planlanırken sadece “kazanılan mm” değil, uzun dönem stabilite de hesaba katılır.

İmplant ne zaman yapılır?

İmplant yerleşimi çoğunlukla konsolidasyon tamamlandıktan sonra planlanır. Literatürde konsolidasyon sonrası implant yerleştirme ve yüksek implant başarısı bildirilen seriler vardır. Bazı protokollerde implantlar daha erken, bazı protokollerde daha geç planlanabilir. Karar, oluşan kemiğin kalitesi, segment stabilitesi ve hedeflenen protez planına göre kişiselleştirilir.

Ne kadar kemik kazanımı beklenir?

Vakaya göre değişmekle birlikte klinik çalışmalarda ortalama 4,8 mm civarı artış bildirilen protokoller olduğu gibi, 7 ila 13 mm aralığında artış raporlayan yayınlar da vardır. Bu değişkenliğin nedeni, başlangıç defektinin tipi, cihaz seçimi, hız, vektör kontrolü ve hasta faktörleridir.

Olası komplikasyonlar nelerdir?

Alveolar distraksiyon etkili bir yöntem olabilir, ancak “komplikasyonsuz” bir süreç olarak görülmez. Geniş bir derlemede komplikasyonların sık olabildiği, ancak çoğunun ağır klinik kötüleşmeye yol açmadığı belirtilir.

Sık konuşulan başlıklar:

1. Cihaza bağlı sorunlar, gevşeme, kırılma, yer değiştirme
2. Yara hattında açılma, doku ayrılması
3. Distraksiyon vektörünün yanlış olması, yani segmentin istenen yönde ilerlememesi
4. Yetersiz yumuşak doku uzaması veya segmentin ağız içine doğru yer değiştirmesi gibi sorunlar
5. Relaps, yani kazanımın bir kısmının geri dönmesi
6. Nadiren segment stabilitesine bağlı implant başarısında etkilenme

Evde bakım ve takipte kritik noktalar

1. Cihaz aktivasyonunun doğru yapılması
   Hekimin tarif ettiği sıklık ve miktar dışına çıkmamak gerekir.
2. Ağız hijyeni
   Cihaz çevresi ve yara hattı bakteriyel yük açısından hassastır. Düzenli temizlik, kontrol randevuları ve önerilen ağız bakım rutinleri başarıyı doğrudan etkiler.
3. Beslenme ve travmadan kaçınma
   Erken dönemde daha yumuşak beslenme, cerrahi alana baskı yapmama, cihazla oynamama önemlidir.
4. Kontroller
   Bu yöntemde kontroller “izleme” değil, tedavinin aktif bir parçasıdır. Vektörün doğruluğu, yara hattı ve kazanım kontrol edilir, gerektiğinde ayarlama yapılır.

Ne zaman gecikmeden değerlendirme gerekir?

1. Cihazda belirgin gevşeme, kırılma veya yer değiştirme hissi
2. Artan şiddetli ağrı, ateş, kötü kokulu akıntı
3. Hızla artan şişlik, tek taraflı sertlik
4. Yara hattında belirgin açılma, kanama artışı
5. Uyuşma artışı veya yeni başlayan belirgin his kaybı

TOBB ETÜ Hastanesi’nde süreç nasıl kurgulanır?

Bu tür ileri implant öncesi kemik artırımı planları genellikle Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi değerlendirmesi ile yürütülür. TOBB ETÜ Hastanesi Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi sayfasında implant uygulamaları ve ortognatik cerrahi gibi geniş kapsamlı girişimlerden bahsedilir, bu başlıklar, implant öncesi planlamanın bu bölüm çatısı altında ele alınabildiğini gösterir.

Pratik akış çoğunlukla şu şekilde ilerler:

1. Muayene ve görüntüleme ile dikey eksikliğin ölçülmesi
2. Alternatiflerin karşılaştırılması, örneğin greftleme mi, distraksiyon mu
3. Cihaz tipi, vektör planı ve hedef mm belirlenmesi
4. Cerrahi, cihaz yerleştirme ve latent dönem
5. Aktivasyon döneminde düzenli kontroller
6. Konsolidasyon ve cihazın çıkarılması
7. Uygun zamanda implant ve protetik rehabilitasyon planı

Sık Sorulan Sorular

Alveolar distraksiyon ağrılı mı?

İlk günlerde cerrahiye bağlı ağrı ve rahatsızlık olur. Aktivasyon döneminde “gerilme hissi” tarif edilebilir. Ağrı kontrolü, kişiye göre planlanır ve kontrollerde değerlendirilir.

Cihaz dışarıdan görünür mü?

Kullanılan cihaz tipine göre değişir. Bazı cihazlar ağız içinde kalacak şekilde tasarlanır. Planlama, bölgenin anatomisine göre yapılır.

Ne kadar sürer?

Latent dönem birkaç gün, aktivasyon günler ila haftalar, konsolidasyon ise genellikle birkaç hafta sürer. Fazların mantığı ve süresi, genel prensipleriyle “latent, aktivasyon, konsolidasyon” şeklinde tanımlanır.

Greftleme ile kıyaslayınca hangisi daha iyi?

Seçilmiş vakalarda ikisi de etkili olabilir. Bir meta-analizde dikey kazanç açısından greftlemenin lehine fark bulunurken, rezorpsiyon ve komplikasyonlar açısından anlamlı fark görülmediği raporlanmıştır. Bu, seçimin vaka bazında yapılması gerektiğini gösterir.

Bilgilendirme Notu: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. En uygun yöntem, muayene ve görüntüleme bulguları ile implant hedefi birlikte değerlendirilerek kişiye özel planlanır.

Kaynaklar: (ncbi.nlm.nih.gov, turn0search14) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov, turn0search9)